Dunia sedang melalui satu tempoh perubahan yang pantas dan sukar dijangka. Perkembangan geopolitik, ketidaktentuan ekonomi, perubahan teknologi, kecerdasan buatan (AI), perubahan iklim dan cabaran kesejahteraan manusia sedang mengubah cara organisasi berfungsi, termasuk institusi pendidikan tinggi.

Perkembangan semasa di Asia Barat, termasuk ketegangan antara Amerika Syarikat dan Iran serta gangguan terhadap laluan perdagangan tenaga menerusi Selat Hormuz, menunjukkan bahawa sesuatu yang berlaku jauh dari Malaysia tetap boleh memberi kesan kepada kehidupan kita.

Gangguan pergerakan kapal dan ketidakstabilan pasaran tenaga telah meningkatkan perhatian dunia terhadap keselamatan bekalan dan kestabilan ekonomi, sekali gus mendorong Malaysia mengambil langkah mempelbagaikan sumber bekalan tenaga dan memperkukuh daya tahan bekalan domestik bagi mengurangkan kesan gangguan global.

Bagi universiti, kesan perubahan global ini tidak semestinya datang dalam bentuk yang jelas. Ia mungkin muncul menerusi peningkatan kos perjalanan, kos operasi, harga barangan, peralatan penyelidikan dan perkhidmatan. Dalam masa yang sama, pelajar dan keluarga mereka turut berhadapan dengan tekanan kos sara hidup yang lebih tinggi. Situasi ini membawa satu persoalan penting kepada pemimpin universiti: sejauh manakah institusi kita bersedia menghadapi perkara yang belum berlaku?

Menjawab persoalan ini, universiti pada masa kini tidak boleh hanya menumpukan perhatian kepada pengajaran, penyelidikan dan pengurusan rutin semata-mata. Pemimpin perlu memahami persekitaran yang lebih luas serta melihat hubungan antara perubahan geopolitik, ekonomi, teknologi, keselamatan, kesejahteraan dan masa depan pendidikan.

Kepimpinan universiti dalam era baharu turut memerlukan lebih daripada sekadar keupayaan membuat keputusan; pemimpin perlu mempunyai kebolehan membaca perubahan, menilai risiko dan menggerakkan warga organisasi untuk bertindak secara bersama. Mereka perlu berani membuat keputusan berdasarkan maklumat yang ada, namun pada masa yang sama bersedia menyesuaikan keputusan itu apabila keadaan berubah, menjadikan pendekatan kepimpinan adaptif semakin relevan dalam pendidikan tinggi.

Perubahan global juga mengingatkan kita bahawa universiti bukan institusi yang terpisah daripada masyarakat. Sekiranya kos tenaga dan pengangkutan berubah, universiti turut merasainya. Begitu juga jika mobiliti antarabangsa terganggu, program pertukaran pelajar dan kerjasama akademik berkemungkinan turut terjejas. Jika ekonomi dunia mengalami tekanan, peluang pekerjaan graduan turut berubah, manakala gangguan teknologi atau keselamatan siber pula boleh menjejaskan operasi pengajaran dan penyelidikan. Oleh itu, universiti perlu memiliki daya tahan institusi yang membolehkannya terus berfungsi walaupun persekitaran luaran berubah.

Dalam konteks ini, pemimpin universiti perlu beralih daripada pendekatan “mengurus hari ini” kepada pendekatan “bersedia untuk hari esok”. Mereka perlu bertanya bukan sahaja apakah masalah yang sedang berlaku, tetapi turut menjangka kemungkinan yang bakal berlaku dalam tempoh enam bulan, setahun atau lima tahun akan datang. Perancangan senario, pengurusan risiko dan pengukuhan sistem sokongan perlu menjadi sebahagian daripada perancangan strategik universiti.

Pada masa yang sama, perkembangan teknologi membawa satu lagi dimensi baharu. AI telah mengubah cara manusia bekerja, belajar, berkomunikasi dan menghasilkan pengetahuan. Dalam suasana ketidaktentuan global, literasi AI bukan lagi sekadar kemahiran teknologi semata-mata. Pelajar dan warga universiti perlu mempunyai keupayaan menilai maklumat secara kritikal, mengenal pasti maklumat yang mengelirukan dan memahami implikasi etika penggunaan AI. Universiti perlu melahirkan graduan yang bukan sahaja celik teknologi, tetapi turut matang dalam membuat pertimbangan.

Selain itu, perubahan dunia turut memberi kesan kepada kesejahteraan manusia. Pelajar mungkin berasa bimbang terhadap masa depan pekerjaan, tekanan kewangan atau perubahan kehidupan yang berlaku begitu pantas, manakala pensyarah dan kakitangan pula berhadapan dengan tuntutan produktiviti, perubahan teknologi dan peningkatan beban kerja. Dalam keadaan ini, kesejahteraan tidak boleh dianggap sebagai isu sampingan, sebaliknya perlu menjadi sebahagian daripada strategi kepimpinan dan ketahanan institusi.

Pemimpin universiti yang berkesan perlu membina budaya organisasi yang memberi ruang kepada warga universiti untuk bersuara, berkongsi idea dan mengemukakan kebimbangan. Persekitaran yang mempunyai tahap keselamatan psikologi yang baik membolehkan warga organisasi belajar daripada kesilapan, mencuba pendekatan baharu dan bekerjasama mencari penyelesaian, kerana dalam dunia yang tidak menentu, kebijaksanaan kolektif sering lebih penting berbanding kebijaksanaan seorang individu.

Universiti juga mempunyai peranan yang lebih besar sebagai sumber ilmu dan penyelesaian kepada masyarakat. Perubahan geopolitik dan ekonomi membuka ruang kepada penyelidikan dalam bidang keselamatan tenaga, ekonomi, AI, keselamatan siber, diplomasi, kesejahteraan mental, pembangunan lestari dan pendidikan masa hadapan. Universiti tidak seharusnya hanya mengkaji sesuatu selepas krisis berlaku; sebaliknya, ilmu dan penyelidikan perlu membantu masyarakat memahami perubahan lebih awal dan membuat persediaan yang lebih baik.

Perkembangan semasa di Asia Barat akhirnya memberikan satu pengajaran penting kepada dunia pendidikan tinggi: walaupun kita mungkin tidak dapat mengawal apa yang berlaku di luar sana, kita boleh menentukan sejauh mana kita bersedia menghadapinya. Justeru, universiti masa depan memerlukan pemimpin yang bukan sahaja cekap mengurus, tetapi mampu melihat lebih jauh, mendengar lebih banyak pandangan dan bertindak dengan bijaksana. Mereka perlu memahami bahawa ketahanan universiti bukan hanya bergantung pada kewangan, teknologi atau infrastruktur, tetapi juga pada manusia yang berada di dalamnya.

Pada akhirnya, universiti yang benar-benar bersedia menghadapi masa depan ialah universiti yang mampu belajar ketika dunia berubah, menyesuaikan diri ketika keadaan tidak menentu, dan terus menjaga manusia ketika berhadapan dengan cabaran. Dalam dunia yang semakin kompleks, mungkin inilah wajah baharu kepimpinan universiti, iaitu bukan pemimpin yang memiliki semua jawapan, tetapi pemimpin yang tahu soalan apa yang perlu ditanya sebelum masa depan memberikan jawapannya.