Rancangan Pendidikan Negara (RPN) 2026–2035 dan Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia (RPTM) 2026–2035 merupakan dokumen dasar nasional yang mencerminkan kematangan pemikiran negara dalam menangani isu akses, kesaksamaan dan keterangkuman pendidikan secara menyeluruh. Kedua-dua rancangan ini meletakkan agenda Orang Kurang Upaya (OKU) bukan sebagai isu pinggiran atau bersifat kebajikan semata-mata, tetapi sebagai indikator keadilan sosial, maruah insan dan hak warganegara dalam sistem pendidikan negara. Pendekatan ini menandakan peralihan penting daripada melihat OKU sebagai penerima ihsan, kepada mengiktiraf mereka sebagai individu berkeupayaan yang berhak mendapat peluang pendidikan yang adil dan bermakna.

Sebagai Timbalan Naib Canselor (Hal Ehwal Pelajar dan Alumni), Universiti Teknologi Malaysia, saya menzahirkan penghargaan yang tinggi dan sokongan penuh terhadap kejelasan hala tuju serta ketegasan dasar yang digariskan melalui RPN dan RPTM. Pendekatan yang diambil jelas tidak bersifat simbolik atau retorik inklusiviti, sebaliknya berteraskan data, kefahaman terhadap realiti sistem, dan keperluan kepada intervensi yang bersifat sistemik, konsisten serta berjangka panjang bagi memastikan pelajar OKU bukan sahaja dapat mengakses pendidikan tinggi, tetapi juga mampu kekal dan berjaya dalam sistem tersebut.

RPN 2026–2035 mengangkat pendidikan sebagai hak asas yang tidak boleh dinafikan tanpa mengira keupayaan fizikal atau kognitif. Keputusan kerajaan untuk mengecualikan yuran pengajian pelajar OKU merupakan satu langkah dasar yang sangat signifikan kerana ia menghapuskan salah satu halangan struktur utama dalam akses pendidikan, iaitu beban kewangan. Di peringkat nasional, dasar ini memberi manfaat kepada kira-kira 3,000 orang pelajar OKU merangkumi Institusi Pendidikan Tinggi Awam, politeknik dan kolej komuniti. Angka ini membuktikan bahawa agenda OKU dalam RPN bukan berskala kecil atau bersifat percubaan, sebaliknya merupakan komitmen nasional yang nyata dan berimpak langsung kepada ribuan pelajar. Melalui dasar ini, RPN dengan jelas menegaskan bahawa akses kepada pendidikan adalah hak, bukan keistimewaan.

Namun, RPN juga secara tersirat mengingatkan bahawa akses tanpa sokongan adalah akses yang rapuh. Pelajar OKU bukan sahaja berdepan cabaran untuk memasuki institusi pendidikan, tetapi turut berhadapan dengan cabaran untuk menyesuaikan diri, kekal dalam sistem dan mencapai kejayaan dalam persekitaran pembelajaran yang secara tradisinya direka untuk majoriti. Di sinilah kekuatan falsafah RPN terserlah, apabila pendidikan dilihat sebagai satu ekosistem yang menyeluruh, di mana kebajikan, kesejahteraan, sokongan persekitaran dan kemudahan yang bersesuaian merupakan sebahagian daripada kejayaan dasar. Pendekatan ini wajar dihargai kerana ia mengalihkan wacana OKU daripada naratif kebajikan semata-mata kepada naratif hak, tanggungjawab dan keupayaan.

RPTM 2026–2035 memperincikan lagi agenda ini dalam konteks pendidikan tinggi melalui analisis data enrolmen nasional. Setakat 31 Disember 2024, jumlah pelajar OKU di Institusi Pendidikan Tinggi direkodkan sebanyak 5,641 orang, bersamaan kira-kira 0.18 peratus daripada keseluruhan enrolmen nasional. Walaupun angka ini menunjukkan peningkatan berbanding tahun-tahun sebelumnya, peratusannya masih sangat rendah jika dibandingkan dengan komposisi sebenar OKU dalam populasi negara. RPTM dengan jelas mentafsir keadaan ini bukan sebagai kelemahan individu pelajar OKU, tetapi sebagai petunjuk kepada jurang sistemik yang memerlukan pembaikan berstruktur dan berterusan.

Berpandukan data inilah RPTM meletakkan OKU sebagai kumpulan sasaran utama dalam agenda kepelbagaian, kesaksamaan dan keterangkuman. Pendekatan berasaskan bukti ini amat signifikan kerana ia mengubah perbincangan mengenai OKU daripada naratif simpati kepada naratif reformasi sistem. RPTM turut mengenal pasti isu infrastruktur dan aksesibiliti sebagai antara jurang dan cabaran utama dalam pendidikan tinggi Malaysia, yang memberi kesan tidak seimbang kepada pelajar OKU. Cabaran mobiliti dalam kampus yang luas, akses terhad kepada kemudahan akademik dan bukan akademik, kesukaran mendapatkan perkhidmatan sokongan yang sesuai, serta beban emosi dan psikologi akibat persekitaran yang tidak mesra OKU, semuanya berpotensi meningkatkan risiko keciciran walaupun pelajar telah berjaya memasuki institusi pendidikan tinggi.

Penekanan RPTM terhadap aksesibiliti dan kesejahteraan holistik, termasuk kesihatan mental, mencerminkan pendekatan pendidikan tinggi yang lebih matang dan berempati. Kejayaan pendidikan OKU tidak lagi dinilai melalui pencapaian akademik semata-mata, tetapi melalui pengalaman pelajar secara menyeluruh sebagai insan yang bermaruah dan anggota komuniti kampus yang diiktiraf.

Dalam kerangka inilah peranan institusi pendidikan tinggi perlu difahami sebagai pelaksana amanah dasar nasional. Sebagai sebuah universiti awam yang berteraskan sains dan teknologi, Universiti Teknologi Malaysia (UTM) melihat pelaksanaan inisiatif berkaitan OKU sebagai tanggungjawab moral dan institusi untuk menterjemahkan roh dan maksud RPN dan RPTM di peringkat pelaksanaan. UTM kini mempunyai seramai 127 orang pelajar OKU yang sedang menuntut di peringkat diploma, ijazah sarjana muda dan pascasiswazah di kedua-dua kampus Johor Bahru dan Kuala Lumpur. Angka ini, walaupun kecil berbanding jumlah keseluruhan pelajar, merupakan amanah besar yang menuntut komitmen berterusan daripada seluruh warga universiti.

Sejajar dengan hala tuju dasar nasional, UTM telah dan sedang melaksanakan beberapa inisiatif sokongan bagi pelajar OKU. Antara inisiatif utama termasuk penyediaan persekitaran kediaman dan pembelajaran yang lebih mesra OKU melalui pembangunan Perkampungan Inklusif (Inclusive Village) yang menyediakan kemudahan penginapan khusus dengan rekaan universal, sokongan mobiliti harian melalui penyediaan perkhidmatan pengangkutan khas Van #UTMPrihatin yang beroperasi secara berjadual untuk membantu pergerakan pelajar OKU dalam kampus yang luas, serta penubuhan Unit Khidmat OKU di bawah Pejabat Timbalan Naib Canselor (Hal Ehwal Pelajar dan Alumni) yang berfungsi sebagai pusat sehenti untuk koordinasi perkhidmatan sokongan akademik dan bukan akademik.

Namun demikian, diakui bahawa masih terdapat jurang dan keperluan pembangunan yang perlu ditangani secara berstruktur bagi memastikan UTM benar-benar menjadi universiti inklusif bertaraf dunia. Dari perspektif infrastruktur fizikal, UTM memerlukan pelaburan berterusan dalam naik taraf kemudahan sedia ada termasuk pemasangan lebih banyak tanjakan (ramp), lif di bangunan lama, laluan tactile untuk pelajar cacat penglihatan, serta penambahbaikan sistem pencahayaan dan penanda arah yang mesra OKU. Kampus Johor Bahru yang merangkumi kawasan seluas 1,222 hektar memerlukan perancangan aksesibiliti yang menyeluruh merangkumi semua fakulti, kolej kediaman dan kemudahan umum.

Dari aspek perkhidmatan sokongan, UTM perlu memperkukuh

kapasiti tenaga pakar termasuk kaunselor terlatih dalam hal ehwal OKU, jurubahasa isyarat sepenuh masa, serta pegawai khas yang boleh membantu dalam penyediaan bahan pembelajaran dalam format alternatif seperti audio, Braille dan rakaman digital. Latihan kesedaran dan sensitiviti OKU juga perlu diperluas kepada semua staf akademik dan bukan akademik agar budaya inklusif dapat dipupuk secara menyeluruh, bukan sekadar di peringkat dasar tetapi dalam amalan harian di setiap pelusuk kampus.

Dalam era pendidikan digital, UTM juga perlu memastikan semua platform pembelajaran dalam talian dan sistem maklumat universiti mematuhi piawaian aksesibiliti antarabangsa seperti Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Ini termasuk memastikan laman web, sistem e-pembelajaran UTMSmart, portal pelajar dan aplikasi mudah alih universiti boleh diakses sepenuhnya oleh pelajar yang menggunakan pembaca skrin, papan kekunci alternatif dan teknologi bantuan lain. Pelaburan dalam teknologi bantuan (assistive technology) seperti perisian pembaca skrin, alat pembesaran paparan dan peralatan pendengaran berbantu juga perlu dijadikan keutamaan dalam perancangan bajet tahunan universiti.

Selain itu, aspek kesejahteraan mental dan sokongan psikososial pelajar OKU tidak boleh dipandang ringan. UTM perlu memperkasa perkhidmatan kaunseling dan pembangunan pelajar yang sensitif terhadap keperluan unik pelajar OKU, termasuk cabaran penyesuaian sosial, stigma, dan tekanan akademik yang mungkin lebih dirasai oleh kumpulan ini. Program mentor-mentee antara pelajar OKU senior dan junior, serta penglibatan alumni OKU yang berjaya sebagai inspirasi dan panduan kerjaya, merupakan antara pendekatan yang boleh diperkukuhkan.

UTM juga berpotensi besar untuk menjadi peneraju dalam penyelidikan dan inovasi berkaitan teknologi bantuan dan reka bentuk universal memandangkan kekuatan sedia ada dalam bidang kejuruteraan dan sains komputer. Kerjasama antara fakulti seperti Fakulti Kejuruteraan, Fakulti Komputeran dan Fakulti Alam Bina dan Ukur dengan Unit Khidmat OKU boleh menjana penyelesaian inovatif yang bukan sahaja memberi manfaat kepada pelajar UTM, malah boleh dikongsi dengan institusi pendidikan tinggi lain di peringkat nasional dan antarabangsa.

Pendekatan yang kami ambil di UTM berlandaskan prinsip bahawa keterangkuman bukan satu projek bermusim atau inisiatif bersifat ad hoc, tetapi satu komitmen berterusan yang perlu dinilai, diperbaiki dan diperkukuh dari semasa ke semasa. Dari perspektif Hal Ehwal Pelajar dan Alumni, sokongan terhadap pelajar OKU turut membawa dimensi jangka panjang, iaitu memastikan mereka bukan sahaja berjaya menamatkan pengajian, tetapi turut membina keyakinan diri, kemahiran sosial dan daya tahan untuk menyumbang secara bermakna kepada masyarakat dan industri selepas graduasi. Kebolehpasaran graduan OKU merupakan indikator kejayaan sebenar sesebuah universiti inklusif.

Secara keseluruhan, RPN 2026–2035 dan RPTM 2026–2035 telah menyediakan asas yang berfakta, berprinsip dan berpandangan jauh dalam memartabatkan agenda OKU dalam pendidikan negara. Statistik enrolmen, sasaran dasar dan pengenalpastian jurang sistemik membuktikan bahawa pendekatan kerajaan adalah realistik, inklusif dan berteraskan bukti. Sebagai Timbalan Naib Canselor yang bertanggungjawab terhadap hal ehwal pelajar, saya menyatakan penghargaan yang tinggi dan sokongan tidak berbelah bahagi terhadap hala tuju ini. UTM, bersama institusi pendidikan tinggi lain, akan terus berperanan sebagai pemudah cara dan penyokong dasar, memastikan aspirasi nasional ini dapat dilaksanakan dengan penuh tanggungjawab, empati dan adab.

Agenda OKU bukan sekadar soal angka penyertaan atau penyediaan kemudahan fizikal, tetapi merupakan cerminan nilai kemanusiaan sistem pendidikan negara. Ia adalah ujian terhadap komitmen kita sebagai warga pendidik untuk memastikan tiada seorang pelajar pun tertinggal, tanpa mengira latar belakang atau keupayaan. Dengan RPN dan RPTM sebagai panduan utama, serta kesungguhan institusi seperti UTM dalam melaksanakan dasar di peringkat akar umbi, usaha ini diyakini mampu membina sistem pendidikan tinggi yang benar-benar inklusif, bermaruah dan berdaya tahan, demi masa depan pelajar dan negara secara keseluruhan.

Prof. Ts. Dr. Ali Selamat, Timbalan Naib Canselor (Hal Ehwal Pelajar dan Alumni), Universiti Teknologi Malaysia